നാസ്തികത: തെരെഞ്ഞെടുത്ത യുക്തിദൂഷ്യങ്ങൾ

കൃത്യവും കുറ്റമറ്റതുമായ ഒരു ജ്ഞാനശാസ്ത്ര അടിത്തറ (Epistemological foundation) ഇല്ലെങ്കിൽ, ആ ജ്ഞാനശാസ്ത്രത്തിൽ നിന്നുടലെടുക്കുന്ന ഏത് വാദഗതിയും യുക്തിദോഷങ്ങൾ (Logical fallacies) നിറഞ്ഞതായിരിക്കും. നിരീശ്വരവാദികളുടെയും ഭൗതികവാദികളുടെയും കൃതികൾ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ഇത് വ്യക്തമാണ്. ഭൗതികവാദപരമായ ജ്ഞാനശാസ്ത്രത്തിലെ പ്രധാന വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ മാത്രം പരിശോധിക്കാം.

പരിക്രമണ യുക്തി (Begging the Question / Circular Reasoning)

ഒരു വാദത്തിന്റെ നിഗമനത്തെത്തന്നെ അതിന്റെ ആധാരശിലയായി മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിക്കുന്ന രീതിയാണിത്. "ശാസ്ത്രീയ രീതികൾ വസ്തുനിഷ്ഠമായതിനാൽ സത്യമറിയാനുള്ള ഏക മാർഗ്ഗം ശാസ്ത്രമാണ്" എന്ന ഭൗതികവാദികളുടെ വാദം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. എന്നാൽ, അനുഭവൈകവാദത്തിലൂടെ (Empiricism) മാത്രമേ സത്യം അറിയാൻ കഴിയൂ എന്ന ഈ അനുമാനം തന്നെ അനുഭവത്തിന് പുറത്തുള്ള ഒന്നായതിനാൽ ഇത് യുക്തിപരമായി നിലനിൽക്കില്ല. അറിവിന്റെ ശരിയായ അടിത്തറയ്ക്ക് ബുദ്ധിയും (عقل) വെളിപാടും (وحي) സമന്വയിപ്പിക്കണമെന്നതാണ് അശ്അരി പക്ഷം. ഇമാം ജുവൈനി(റ) 'അൽ-ഇർഷാദി'ൽ വ്യക്തമാക്കുന്നത് പോലെ, ചിന്തയും നിരീക്ഷണവും നിർബന്ധമാണെങ്കിലും സ്രഷ്ടാവിന്റെ കൽപ്പനകൾ പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിക്കാൻ ബുദ്ധി മാത്രം മതിയാകില്ല; അതിന് ദൈവിക വെളിപാട് കൂടി അനിവാര്യമാണ്.

വർഗ്ഗീകരണ പിശക് (Category Mistake)

ഒരു വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട കാര്യത്തെ മറ്റൊരു വിഭാഗത്തിന്റേതായി തെറ്റായി അവതരിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെയുണ്ടാകുന്ന യുക്തിദോഷമാണിത്. "ബോധം (Consciousness) എന്നത് വെറും മസ്തിഷ്കത്തിലെ രാസപ്രവർത്തനം മാത്രമാണ്" എന്ന ഭൗതികവാദികളുടെ വാദം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. ആത്മനിഷ്ഠമായ ബോധത്തെ (Subjective experience) ഭൗതികമായ ന്യൂറോണുകളിലേക്ക് മാത്രം ചുരുക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് അശ്അരികൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ഇമാം ബാഖില്ലാനി(റ) 'കിതാബു തംഹീദിൽ' വ്യക്തമാക്കിയതുപോലെ, ആത്മാവ് ഒരു പദാർത്ഥമാണെങ്കിലും (ജൗഹർ) അത് ശരീരമോ ഭൗതികഗുണമോ അല്ല; അതിനാൽ തന്നെ പഞ്ചേന്ദ്രിയങ്ങൾ കൊണ്ട് മാത്രം ഗ്രഹിക്കാനാവാത്ത ഇത്തരം അതിഭൗതിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾക്ക് അർഹമായ അംഗീകാരം നൽകേണ്ടതുണ്ട്.

ന്യൂനീകരണ വൈകല്യം (Reductionist Fallacy)

സങ്കീർണ്ണമായ പ്രതിഭാസങ്ങളെ അവയുടെ ലളിതമായ ഘടകങ്ങളിലേക്ക് മാത്രം അനാവശ്യമായി ചുരുക്കിക്കാണുന്ന രീതിയാണിത്. "ധാർമ്മികത എന്നത് പരിണാമപരമായ അതിജീവനത്തിനുള്ള തന്ത്രം മാത്രമാണ്" എന്ന വാദം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. എന്നാൽ നന്മയും തിന്മയും (الحسن والقبح) കേവലം ഭൗതികമോ പരിണാമപരമോ ആയ സാഹചര്യങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചല്ല നിലനിൽക്കുന്നത്. ഇമാം ജുവൈനി(റ) 'അൽ-ഇർഷാദി'ൽ വ്യക്തമാക്കുന്നത് പോലെ, നന്മയും തിന്മയും ബുദ്ധി കൊണ്ട് മാത്രം നിർണ്ണയിക്കാവുന്നതല്ല; മറിച്ച് അല്ലാഹു നന്മയെന്ന് കൽപ്പിച്ചവ നന്മയായും, തിന്മയെന്ന് വിലക്കിയവ തിന്മയായും തിരിച്ചറിയപ്പെടണം. ധാർമ്മികതയെ വെറും ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളിലേക്ക് ഒതുക്കുന്നത് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ മൂല്യത്തെ നിഷേധിക്കലാണ്.

നൈസർഗിക വൈകല്യം (Naturalistic Fallacy)

ഒരു കാര്യം പ്രകൃതിയിൽ നിലനിൽക്കുന്നു എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം അത് ധാർമ്മികമായി ശരിയാണെന്ന് വാദിക്കുന്ന രീതിയാണിത് (Is-Ought problem). "മനുഷ്യൻ സ്വാർത്ഥനായി പരിണമിച്ചതിനാൽ സ്വാർത്ഥത സ്വാഭാവികവും അംഗീകരിക്കപ്പെടേണ്ടതുമാണ്" എന്ന വാദം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. എന്നാൽ ഒരു കാര്യം നിലനിൽക്കുന്നു (Is) എന്നത് അത് അങ്ങനെ തന്നെ ആയിരിക്കണം (Ought) എന്നതിന് തെളിവല്ലെന്ന് അശ്അരികൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ഇമാം ജുവൈനി(റ) വ്യക്തമാക്കിയതുപോലെ, ധാർമ്മികമായ ബാധ്യതകളുടെ ഏക ഉറവിടം അല്ലാഹുവിന്റെ കൽപ്പനകളാണ് (الأمر). പ്രകൃതിപരമായ പ്രവണതകളല്ല, മറിച്ച് ശറഇയ്യായ കൽപ്പനകളാണ് ഒരു പ്രവൃത്തി നന്മയാണോ തിന്മയാണോ എന്ന് നിശ്ചയിക്കുന്നത്.

അറിവില്ലായ്മയിൽ നിന്നുള്ള വാദം (Argument from Ignorance)

ഒരു കാര്യത്തിന് വിരുദ്ധമായ തെളിവ് കണ്ടെത്താനായിട്ടില്ല എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം അത് അസത്യമാണെന്നോ, തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ അത് സത്യമാണെന്നോ വാദിക്കുന്ന യുക്തിദോഷമാണിത്. "മൈക്രോസ്കോപ്പിലൂടെ അല്ലാഹുവിനെ കാണാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ അവൻ നിലനിൽക്കുന്നില്ല" എന്ന വാദം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. അല്ലാഹു ഭൗതിക വസ്തുവല്ലാത്തതിനാൽ (ليس بجسم) അവൻ ഭൗതിക നിരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് വിധേയനല്ലെന്ന് അശ്അരികൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇമാം അബുൽ ഹസൻ അശ്അരി(റ) 'മഖാലാത്തുൽ ഇസ്‌ലാമിയ്യീനിൽ' സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ, കേൾവി (ശറഅ്), ബുദ്ധിപരമായ ചിന്ത (نظر) എന്നീ രണ്ട് വഴികളിലൂടെയാണ് അറിവ് ലഭിക്കുന്നത്; ഭൗതികമായ കാഴ്ചയുടെ അഭാവം ഒരു യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ അഭാവമായി കാണുന്നത് യുക്തിഹീനമാണ്.

വൈക്കോൽ മനുഷ്യൻ വാദം (Straw Man Fallacy)

എതിരാളിയുടെ യഥാർത്ഥ വാദത്തെ വികലമാക്കിയോ അമിതമായി ലളിതവൽക്കരിച്ചോ അവതരിപ്പിച്ച് അതിനെ ആക്രമിക്കുന്ന രീതിയാണിത്. "മതം പഠിപ്പിക്കുന്നത് അന്ധമായ വിശ്വാസമാണ്, എന്നാൽ ശാസ്ത്രം യുക്തിയാണ് പഠിപ്പിക്കുന്നത്" എന്ന വാദം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. മതത്തെ യുക്തിരഹിതമായി ചിത്രീകരിച്ച് തോൽപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, അശ്അരി ദൈവശാസ്ത്രം യഥാർത്ഥത്തിൽ ബുദ്ധിപരമായ നിരീക്ഷണത്തിലും (نظر) യുക്തിയിലുമാണ് അധിഷ്ഠിതമെന്ന വസ്തുത ഇവിടെ മറച്ചുവെക്കപ്പെടുന്നു. ഇമാം ഗസ്സാലി(റ) 'തഹാഫുത്തുൽ ഫലാസിഫ'യിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നത് പോലെ, സത്യം എന്നത് എതിരാളികളുടെ എണ്ണം നോക്കിയല്ല തീരുമാനിക്കപ്പെടുന്നത്; മറിച്ച് ഖണ്ഡിതമായ പ്രമാണങ്ങളുടെയും യുക്തിയുടെയും വെളിിച്ചത്തിലാണ്. അന്ധമായ വിശ്വാസമല്ല, മറിച്ച് ചിന്താപരമായ ബോധ്യമാണ് ഇസ്‌ലാമിക ദൈവശാസ്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം.

മിഥ്യാ ധർമ്മസങ്കടം (False Dilemma)

ഒരു സാഹചര്യത്തിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ പല വഴികളുണ്ടായിരിക്കെ, രണ്ട് ഓപ്ഷനുകൾ മാത്രമേയുള്ളൂ എന്ന് തെറ്റായി ചിത്രീകരിക്കുന്ന യുക്തിദോഷമാണിത്. "ഒന്നുകിൽ ശാസ്ത്രത്തെ വിശ്വസിക്കുക, അല്ലെങ്കിൽ അന്ധവിശ്വാസത്തിൽ വീഴുക" എന്ന ഭൗതികവാദികളുടെ വാദം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. എന്നാൽ ബുദ്ധിയെയും (عقل) വെളിപാടിനെയും (وحي) പരസ്പരവിരുദ്ധമല്ലാതെ സമന്വയിപ്പിക്കുന്ന മൂന്നാമതൊരു വഴി അശ്അരിസം മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നു. ഇമാം അബുൽ ഹസൻ അശ്അരി(റ) 'അൽ-ഇബാന'യിൽ വിശദീകരിച്ചതുപോലെ, ബുദ്ധിയും പ്രമാണവും ചേർന്നാണ് കാര്യങ്ങൾ സ്ഥിരീകരിക്കുന്നത്; ബുദ്ധിക്ക് യോജിച്ച പ്രമാണങ്ങളെ തള്ളിക്കളയേണ്ടതില്ല, മറിച്ച് പ്രമാണങ്ങളെ ബുദ്ധി ഉപയോഗിച്ച് വിശദീകരിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്. ഇമാം ഗസ്സാലി(റ) സൂചിപ്പിച്ചതുപോലെ, ശാസ്ത്രീയ സത്യങ്ങളെ നിഷേധിക്കാതെ തന്നെ അവയ്ക്ക് പിന്നിലെ ദൈവിക ജ്ഞാനത്തെ തിരിച്ചറിയുന്ന സന്തുലിതമായ കാഴ്ചപ്പാടാണ് അശ്അരിസത്തിനുള്ളത്.

മുൻഗണനാ പിശക് (Post Hoc Ergo Propter Hoc)

രണ്ട് സംഭവങ്ങൾ ഒന്നിനുപുറകെ ഒന്നായി നടന്നു എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം ആദ്യത്തേതാണ് രണ്ടാമത്തേതിന്റെ കാരണമെന്ന് തെറ്റായി നിഗമനം ചെയ്യുന്ന രീതിയാണിത്. "പ്രാർത്ഥിച്ചിട്ടും ആളുകൾ ദുരിതം അനുഭവിക്കുന്നു, അതിനാൽ പ്രാർത്ഥന ഫലപ്രദമല്ല" എന്ന വാദം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. ഭൗതികമായ കാരണ-ഫല ബന്ധങ്ങൾക്കപ്പുറം അല്ലാഹുവിന്റെ സ്വതന്ത്രമായ ഉദ്ദേശത്തെ (مشيئة الله) തിരിച്ചറിയുന്നതിൽ ഇത്തരം വാദങ്ങൾ പരാജയപ്പെടുന്നു. പ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് ഉത്തരം ലഭിക്കുന്നത് നാം ഉദ്ദേശിക്കുന്ന രൂപത്തിലോ സമയത്തോ ആയിക്കൊള്ളണമെന്നില്ലെന്ന് അശ്അരികൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. റസൂൽ (സ) അരുൾ ചെയ്തതുപോലെ, പ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് ഒന്നുകിൽ ചോദിച്ച കാര്യം ഉടൻ നൽകപ്പെടും, അല്ലെങ്കിൽ അത് പരലോകത്തേക്ക് കരുതിവെക്കും, അതുമല്ലെങ്കിൽ അതിന് പകരമായി മറ്റൊരു തിന്മയെ തടയും; ഇതിലേത് വേണമെന്ന് തീരുമാനിക്കാനുള്ള പരമാധികാരം അല്ലാഹുവിനാണെന്ന് അശ്അരി ദർശനം പഠിപ്പിക്കുന്നു.

അമൂർത്ത പദാർത്ഥവൽക്കരണം (Reification)

ഒരു ആശയത്തെയോ പ്രക്രിയയെയോ (Abstract concept) ഒരു വ്യക്തിയെപ്പോലെയോ പദാർത്ഥത്തെപ്പോലെയോ പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിവുള്ള ഒന്നായി തെറ്റായി ചിത്രീകരിക്കുന്ന രീതിയാണിത്. "പരിണാമം (Evolution) അതിജീവനത്തെ തീരുമാനിക്കുന്നു" എന്ന വാദം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. പരിണാമം എന്നത് സംഭവങ്ങളുടെ ഒരു ക്രമം മാത്രമാണ്; അതിന് സ്വന്തമായി ഉദ്ദേശ്യമോ കർത്തൃത്വമോ ഇല്ല. ഇമാം ഫക്രുദ്ദീൻ റാസി(റ) 'അൽ-അർബഈനിൽ' വിശദീകരിച്ചതുപോലെ, യഥാർത്ഥ കർത്തൃത്വം അല്ലാഹുവിന് മാത്രമാണ്. ഭൗതിക പ്രതിഭാസങ്ങൾക്ക് പിന്നിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ആസൂത്രിതമായ ഉദ്ദേശ്യവും കഴിവും സ്രഷ്ടാവിന്റേതാണ്, അല്ലാതെ പ്രകൃതിയിലെ അചേതനമായ പ്രക്രിയകളുടേതല്ല.

ജനപ്രിയതാ വാദം (Appeal to Popularity)

ഭൂരിഭാഗം ആളുകൾ വിശ്വസിക്കുന്നു എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം ഒരു കാര്യം സത്യമാണെന്ന് വാദിക്കുന്ന യുക്തിദോഷമാണിത്. "ഭൂരിഭാഗം ശാസ്ത്രജ്ഞരും ദൈവവിശ്വാസത്തെ തള്ളിക്കളയുന്നു, അതിനാൽ ദൈവവിശ്വാസം തെറ്റായിരിക്കണം" എന്ന വാദം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. സത്യം എന്നത് കേവലമായ ഭൂരിപക്ഷാഭിപ്രായത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയല്ല, മറിച്ച് യുക്തിക്കും വെളിപാടിനും അത് എത്രത്തോളം അനുസൃതമാണ് എന്നതിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് തീരുമാനിക്കപ്പെടുന്നത്. ഇമാം ഗസ്സാലി(റ) 'ഇഹ്‌യ'യിൽ ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയതുപോലെ, അധികം ആളുകളും അന്ധമായ അനുകരണത്തിനും (തഖ്ലീദ്) പക്ഷപാതത്തിനും അടിമപ്പെട്ടവരാണ്; അവർ തങ്ങളുടെ പിതാക്കളിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച അഭിപ്രായങ്ങളെ പിൻപറ്റുകയല്ലാതെ കാര്യങ്ങളുടെ സത്യാവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് ആഴത്തിൽ ചിന്തിക്കുകയോ കൃത്യമായ തെളിവുകളെ ആധാരമാക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.

ദ്വയാർത്ഥ പ്രയോഗം (Equivocation)

ഒരു വാദത്തിൽ ഒരു പദത്തെയോ വാക്യത്തെയോ ഒന്നിലധികം അർത്ഥങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ച് തെറ്റിദ്ധാരണയുണ്ടാക്കുന്ന രീതിയാണിത്. "പ്രപഞ്ചം യാദൃശ്ചികമായി (By chance) രൂപകൽപ്പന (Design) ചെയ്യപ്പെട്ടതാണ്" എന്ന വാദം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. 'രൂപകൽപ്പന' എന്നത് ഒരു ലക്ഷ്യത്തെയും ബോധപൂർവ്വമായ ആസൂത്രണത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുമ്പോൾ, 'യാദൃശ്ചികം' എന്നത് ലക്ഷ്യമില്ലാത്ത ക്രമരഹിതമായ അവസ്ഥയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്; അതിനാൽ ഈ പ്രസ്താവന പരസ്പരവിരുദ്ധമാണ്. ഇമാം അബുൽ ഹസൻ അശ്അരി(റ) 'അൽ-ലുമഅ്' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നത് പോലെ, പ്രപഞ്ചം അല്ലാഹുവിന്റെ നിരന്തരമായ സൃഷ്ടിപ്പിന്റെയും (حدوث) അവന്റെ നിശ്ചയത്തിന്റെയും ഫലമാണ്. പ്രകൃതിക്ക് സ്വന്തമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിവുണ്ടെന്ന് കരുതുന്നത് യുക്തിരഹിതമാണെന്നും പ്രപഞ്ചത്തിന് പിന്നിൽ ദൈവികമായ ലക്ഷ്യമുണ്ടെന്നും അശ്അരി ദർശനം ഉറപ്പിച്ചു പറയുന്നു.

സ്വയം നിഷേധിക്കുന്ന പ്രസ്താവന (Self-Refuting Statement): ഒരു വാദം അതിന്റെ ആന്തരികമായ അർത്ഥത്തിലൂടെ തന്നെ സ്വയം റദ്ദാക്കപ്പെടുന്ന രീതിയാണിത്. "പരമമായ സത്യം എന്നൊന്നില്ല" എന്ന നിരീശ്വരവാദികളുടെ പ്രസ്താവന ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. ഈ പ്രസ്താവന സത്യമാണെങ്കിൽ, "പരമമായ സത്യം എന്നൊന്നില്ല" എന്ന പ്രസ്താവന തന്നെ ഒരു പരമമായ സത്യമായി മാറുന്നു; അപ്പോൾ ആ വാദം തന്നെ തെറ്റാണെന്ന് വരുന്നു. ഇമാം ജുവൈനി(റ) 'അൽ-ഇർഷാദി'ൽ വിശദീകരിച്ചതുപോലെ, പ്രപഞ്ചം ഉണ്ടായതാണെന്നതിനും അതിനൊരു സ്രഷ്ടാവുണ്ടെന്നതിനും ബുദ്ധിപരമായ നിശ്ചിതത്വം (يقين) ആവശ്യമാണ്. ഇത്തരം സ്വയം വിരുദ്ധമായ വാദഗതികൾക്ക് പകരം, യുക്തിഭദ്രമായ അടിത്തറയിൽ അറിവിനെ സ്ഥാപിക്കുകയാണ് അശ്അരീ പണ്ഡിതന്മാർ.

ശാസ്ത്രവാദം (Appeal to Scientism)

ശാസ്ത്രം മാത്രമാണ് അറിവ് നേടാനുള്ള ഏക മാർഗ്ഗമെന്ന് കരുതുകയും അതിഭൗതികമോ വെളിപാടുകൾ വഴിയുള്ളതോ ആയ അറിവുകളെ തള്ളിക്കളയുകയും ചെയ്യുന്ന രീതിയാണിത്. "ശാസ്ത്രീയമായി പരീക്ഷിക്കാൻ കഴിയാത്തതൊന്നും യഥാർത്ഥമല്ല" എന്ന വാദം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. എന്നാൽ ഈ പ്രസ്താവന തന്നെ ശാസ്ത്രീയമായി പരീക്ഷിച്ചു തെളിയിക്കാൻ കഴിയില്ല എന്നതിനാൽ ഇത് ബൗദ്ധികമായ ഒരാത്മസംഘർഷമാണ്. ഇമാം ഫക്രുദ്ദീൻ റാസി(റ) തന്റെ 'മുഹസ്സൽ' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ, കേവലം പഞ്ചേന്ദ്രിയങ്ങൾ നൽകുന്ന വിവരങ്ങൾ എപ്പോഴും പൂർണ്ണമോ പിഴവുകളില്ലാത്തതോ ആയിക്കൊള്ളണമെന്നില്ല. അശ്അരി ദർശനം ശാസ്ത്രീയ നിരീക്ഷണങ്ങളെ അംഗീകരിക്കുമ്പോഴും, ദൈവം, ധാർമ്മികത, മരണാനന്തര ജീവിതം തുടങ്ങിയ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാൻ ബുദ്ധിയും വെളിപാടും അനിവാര്യമാണെന്ന് ഉറപ്പിച്ചു പറയുന്നു.

ഉൽപ്പത്തി വൈകല്യം (Genetic Fallacy)

ഒരു ആശയത്തിന്റെ സത്യാവസ്ഥ പരിശോധിക്കുന്നതിന് പകരം, അത് എവിടെ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ചു എന്നതിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി അതിനെ തള്ളിക്കളയുന്ന രീതിയാണിത്. "മതവിശ്വാസം എന്നത് വെറും മനഃശാസ്ത്രപരമായ ഒരു ആശ്വാസം മാത്രമാണ്, അതിനാൽ അത് അസത്യമാണ്" എന്ന വാദം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. ഒരു വിശ്വാസമുണ്ടാകാൻ കാരണമായേക്കാവുന്ന മനഃശാസ്ത്രപരമായ സാഹചര്യങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്നത് ആ വിശ്വാസത്തിന്റെ യുക്തിഭദ്രതയെയോ സത്യാവസ്ഥയെയോ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ലെന്ന് അശ്അരികൾ വാദിക്കുന്നു. ഇമാം ജുവൈനി(റ) 'അൽ-ഇർഷാദി'ൽ വ്യക്തമാക്കുന്നത് പോലെ, അറിവ് നേടാനുള്ള പ്രഥമ ബാധ്യത ചിന്താപരമായ അന്വേഷണമാണ് (نظر). കേവലം സാഹചര്യങ്ങളെയോ അനുകരണത്തെയോ (തഖ്ലീദ്) അടിസ്ഥാനമാക്കിയല്ല, മറിച്ച് കൃത്യമായ തെളിവുകളെ ആധാരമാക്കിയാണ് വിശ്വാസം രൂപപ്പെടേണ്ടത്.

സാമാന്യവൽക്കരണ വൈകല്യം (Fallacy of Accident)

ഒരു പൊതുനിയമത്തെ അതിന്റെ അപവാദങ്ങളുമായി (Exceptions) കൂട്ടിക്കുഴയ്ക്കുകയും, ചില ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവങ്ങളെ ആധാരമാക്കി ഒരു വ്യവസ്ഥിതിയെ മൊത്തമായി വിലയിരുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന രീതിയാണിത്. "ചില മതവിശ്വാസികൾ മോശമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്, അതിനാൽ മതം തിന്മയാണ്" എന്ന വാദം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. വ്യക്തിപരമായ പിഴവുകളെ ഒരു ദർശനത്തിന്റെ മേൽ ചാർത്തുന്നത് യുക്തിരഹിതമാണെന്ന് അശ്അരികൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ഇമാം ബാഖില്ലാനി(റ) 'കിതാബു തംഹീദിൽ' വ്യക്തമാക്കിയത് പോലെ, മതത്തിന്റെ പേരിൽ ആരെങ്കിലും കാണിക്കുന്ന വൈകല്യങ്ങൾ ആ വ്യക്തിയുടെ തെറ്റായ വ്യാഖ്യാനമോ വീഴ്ചയോ ആണ്; അത് ഒരിക്കലും സ്രഷ്ടാവിന്റേതല്ല. ഇമാം ഗസ്സാലി(റ) 'അൽ-മുൻഖിദു മിനള്ളലാൽ' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ, പണ്ഡിതന്മാരുടെ പ്രവൃത്തികൾ മതത്തിന് തെളിവല്ല, മറിച്ച് മതത്തിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന അവർക്കെതിരെയുള്ള തെളിവാണ്.

'യഥാർത്ഥ സ്കോട്ട്‌ലൻഡുകാരൻ' വൈകല്യം (No True Scotsman Fallacy)

ഒരു വാദത്തിന് വിരുദ്ധമായ തെളിവുകൾ വരുമ്പോൾ, ആ തെളിവുകളെ അസാധുവാക്കാൻ വേണ്ടി മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച നിബന്ധനകൾ ഏകപക്ഷീയമായി മാറ്റുന്ന രീതിയാണിത്. "യുക്തിയുള്ള ഒരാളും ദൈവത്തിൽ വിശ്വസിക്കില്ല" എന്ന് വാദിക്കുമ്പോൾ, ഐസക് ന്യൂട്ടനെപ്പോലുള്ള മഹാന്മാരായ ശാസ്ത്രജ്ഞർ ദൈവവിശ്വാസികളായിരുന്നു എന്ന് ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചാൽ, "അങ്ങനെയെങ്കിൽ ന്യൂട്ടൺ ഒരു 'യഥാർത്ഥ' യുക്തിവാദി ആയിരുന്നില്ല" എന്ന് മറുപടി പറയുന്നതാണ് ഇതിന്റെ ഉദാഹരണം. ഇത് ചരിത്രപരമായ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെയും ബൗദ്ധിക സത്യസന്ധതയെയും അവഗണിക്കുന്നു. ബുദ്ധിപരമായ ചിന്തയും വിശ്വാസവും പരസ്പരവിരുദ്ധമല്ലെന്നും, ഇവ രണ്ടും സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് വലിയ വിജ്ഞാനങ്ങൾ കെട്ടിപ്പടുക്കാമെന്നും അശ്അരി പാരമ്പര്യം ഊന്നിപ്പറയുന്നു.

പുതുമയോടുള്ള ആഭിമുഖ്യം (Appeal to Novelty)

ഒരു കാര്യം പുതിയതാണ് എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം അത് പഴയതിനേക്കാൾ മികച്ചതാണെന്ന് കരുതുന്ന യുക്തിദോഷമാണിത്. "മതം കാലഹരണപ്പെട്ടതാണ്, ശാസ്ത്രമാണ് ആധുനികം; അതിനാൽ ശാസ്ത്രമാണ് കൂടുതൽ ശരി" എന്ന വാദം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. എന്നാൽ സത്യം എന്നത് കാലത്തെ അതിജീവിക്കുന്ന ഒന്നാണെന്ന് അശ്അരികൾ വാദിക്കുന്നു. അല്ലാഹുവിന്റെ ഏകത്വം (തൗഹീദ്) പോലെയുള്ള അടിസ്ഥാന യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളും ധാർമ്മിക മൂല്യങ്ങളും ഒരിക്കലും കാലഹരണപ്പെടുന്നില്ല. സത്യത്തെ ആധുനികതയുമായോ പുരാതനത്വവുമായോ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിന് പകരം അതിന്റെ യുക്തിഭദ്രതയെയും പ്രമാണങ്ങളെയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് വിലയിരുത്തേണ്ടതെന്ന് അശ്അരി ദർശനം പഠിപ്പിക്കുന്നു.

വികാരപരമായ വാദങ്ങൾ (Appeal to Emotion)

യുക്തിഭദ്രമായ തെളിവുകൾക്ക് പകരം ഭയം, സന്തോഷം, ആശ്വാസം തുടങ്ങിയ വികാരങ്ങളെ മുൻനിർത്തി ഒരു വാദത്തെ സ്ഥാപിക്കാനോ തകർക്കാനോ ശ്രമിക്കുന്ന രീതിയാണിത്. "മരണാനന്തര ജീവിതത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്നത് മനസ്സിന് ആശ്വാസം നൽകുന്ന ഒന്നാണ്, അതിനാൽ അത് അസത്യമായിരിക്കണം" എന്ന വാദം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. ഒരു കാര്യം വികാരപരമായി എങ്ങനെ അനുഭവപ്പെടുന്നു എന്നത് അതിന്റെ സത്യാവസ്ഥയെ ബാധിക്കുന്നില്ലെന്ന് അശ്അരികൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ഇമാം ജുവൈനി(റ) 'അൽ-ഇർഷാദി'ൽ വ്യക്തമാക്കുന്നത് പോലെ, വിശ്വാസപരമായ കാര്യങ്ങളിൽ അടിസ്ഥാനമാക്കേണ്ടത് ഖണ്ഡിതമായ പ്രമാണങ്ങളെയും (سمعيات) യുക്തിപരമായ നിരീക്ഷണത്തെയുമാണ്; അല്ലാതെ മനസ്സിന്റെ താല്പര്യങ്ങളോ വികാരങ്ങളോ സത്യത്തിന്റെ മാനദണ്ഡമല്ല.

നിശബ്ദതയിൽ നിന്നുള്ള വാദം (Argument from Silence)

ഒരു പ്രത്യേക മേഖലയിൽ ഒരു കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശമില്ലാത്തതുകൊണ്ട് മാത്രം അത് നിലനിൽക്കുന്നില്ല എന്ന് വാദിക്കുന്ന രീതിയാണിത്. "ശാസ്ത്രീയ സമവാക്യങ്ങളിലൊന്നും ദൈവത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശമില്ല, അതിനാൽ ദൈവം നിലനിൽക്കുന്നില്ല" എന്ന വാദം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. എന്നാൽ ഒരു നിശ്ചിത ശാസ്ത്രശാഖയുടെ പരിധിക്കുള്ളിൽ വരാത്ത കാര്യങ്ങൾ ആ മേഖലയിൽ നിശബ്ദമായിരിക്കും എന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്; അത് ആ കാര്യത്തിന്റെ അഭാവമല്ലെന്ന് അശ്അരികൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ദൈവം ഭൗതിക പരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെ കണ്ടെത്തേണ്ട ഒരു വസ്തുവല്ല, മറിച്ച് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിൽ നിന്ന് ബുദ്ധിപരമായ നിഗമനങ്ങളിലൂടെ (Rational Inference) തിരിച്ചറിയേണ്ട സ്രഷ്ടാവാണ്.

തെറ്റായ ഉപമ (False Analogy)

സമാനതകളില്ലാത്ത രണ്ട് കാര്യങ്ങളെ തെറ്റായി താരതമ്യം ചെയ്തുകൊണ്ട് ഒരു വാദത്തെ നിസ്സാരവൽക്കരിക്കാനോ സ്ഥാപിക്കാനോ ശ്രമിക്കുന്ന രീതിയാണിത്. "ദൈവത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്നത് പറക്കുന്ന സ്പാഗെട്ടി രാക്ഷസനിൽ വിശ്വസിക്കുന്നത് പോലെയാണ്" എന്ന വാദം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. സങ്കല്പകഥകളെയും മനഃസൃഷ്ടികളെയും ഗൗരവകരമായ അതിഭൗതിക ദർശനങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുന്നത് യുക്തിരഹിതമാണെന്ന് അശ്അരികൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ഇമാം ഗസ്സാലി(റ) 'അൽ-ഇക്തിസാദ് ഫിൽ ഇതിഖാദി'ൽ വിശദീകരിച്ചതുപോലെ, ദൈവവിശ്വാസം എന്നത് കേവലമായ ഒരു സങ്കല്പമല്ല, മറിച്ച് പ്രപഞ്ചം ഉണ്ടായതാണെന്ന (حدوث العالم) വസ്തുതയിൽ നിന്നും അത് ഉണ്ടാക്കാൻ ഒരു സ്രഷ്ടാവ് അനിവാര്യമാണെന്ന ബൗദ്ധികമായ ബോധ്യത്തിൽ നിന്നും ഉടലെടുക്കുന്നതാണ്.

വഴുക്കുന്ന ചരിവ് (Slippery Slope)

ഒരു ചെറിയ മാറ്റം അനിവാര്യമായും വലിയ ദോഷങ്ങളിലേക്കോ അപകടകരമായ ഒരു പരമ്പരയിലേക്കോ നയിക്കുമെന്ന് യാതൊരു തെളിവുമില്ലാതെ വാദിക്കുന്ന രീതിയാണിത്. "പൊതുജീവിതത്തിൽ മതം അനുവദിക്കപ്പെട്ടാൽ അത് ക്രമേണ മതഭരണത്തിലേക്കും (Theocracy) ഏകാധിപത്യത്തിലേക്കും നയിക്കും" എന്ന ഭൗതികവാദികളുടെ വാദം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. എന്നാൽ അശ്അരി ദർശനം ധർമ്മശാസ്ത്രം, ഭരണകൂടം, ദൈവശാസ്ത്രം എന്നിവയെ വേർതിരിച്ചു കാണുകയും അവയ്ക്കിടയിൽ കൃത്യമായ സന്തുലിതാവസ്ഥ (Balance) നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ദൈവിക മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളെ അംഗീകരിക്കുന്നത് സാമൂഹികമായ നീതിയിലേക്കും സമാധാനത്തിലേക്കുമാണ് നയിക്കുന്നത് എന്നും, അത് ഒരിക്കലും സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തിന് തുല്യമല്ലെന്നും അശ്അരികൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ഭൗതികവാദപരവും നിരീശ്വരവാദപരവുമായ ലോകവീക്ഷണങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഇത്തരം യുക്തിപരമായ പിഴവുകളിലും തർക്കശാസ്ത്രപരമായ പാളിച്ചകളിലുമാണ് കെട്ടിപ്പടുത്തിരിക്കുന്നത്. അശ്അരി കലാം പാരമ്പര്യം ബുദ്ധിപരമായ അന്വേഷണത്തെയും വെളിപാടിനെയും സംയോജിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഇതിന് ശക്തമായ ബദൽ നൽകുന്നു. ജ്ഞാനശാസ്ത്രപരമായ ഈ വ്യക്തതയിലൂടെ മാത്രമേ ബോധം, ധാർമ്മികത, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഉൽപ്പത്തി തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ ശരിയായ നിഗമനങ്ങളിൽ എത്താൻ കഴിയൂ.